پس از مرگ تراژیک در ماراتن نیویورک؛ پزشکان میخواهند دوندگان درباره رابدو چه بدانند؟
پس از مرگ ریچل آپا در ماراتن نیویورک، پزشکان توضیح میدهند رابدو چیست، چرا خطرناک میشود و دوندگان چه علائمی را باید جدی بگیرند.

کمی پس از ماراتن نیویورک، خبر تلخی منتشر شد: ریچل آپا، دونده ۲۴ ساله، در مسیر مسابقه از حال رفت و پس از آنکه پزشکان شش ساعت برای نجات جان او تلاش کردند، در بیمارستان درگذشت. به گزارش New York Times، پدر آپا گفته علت مرگ او رابدومیولیز بوده؛ وضعیتی که بهاختصار رابدو نامیده میشود.
این خبر هم شوکهکننده بود، هم اندوهبار و هم برای بسیاری از دوندگان نگرانکننده. در شبکههای اجتماعی، پرسشهای زیادی مطرح شد: چطور ممکن است چنین اتفاقی برای زن جوانی رخ دهد که بنا بر گزارشها، پیشتر بازیکن هاکی روی چمن در سطح Division I در دانشگاه Bucknell بوده و ماهها برای ماراتن تمرین کرده بود؟ برای پاسخ به بخشی از این نگرانیها، در این گزارش پزشکان توضیح میدهند دوندگان باید درباره رابدو، عوامل خطر و نشانههای هشدار آن چه بدانند.
رابدو چیست؟
پیش از هر چیز باید دانست که رابدو نسبتاً نادر است و مرگ بر اثر آن حتی نادرتر. در ایالات متحده هر سال حدود ۲۶ هزار مورد رابدومیولیز گزارش میشود. نرخ مرگومیر از حدود ۱۰ درصد شروع میشود، اما در موارد شدید ممکن است تا ۵۰ درصد هم بالا برود.
به زبان ساده، رابدو یعنی تجزیه و فروپاشی بافت عضله؛ اتفاقی که بهخودیخود لزوماً مرگبار نیست. دِرِک ام. فاین، پزشک و متخصص کلیه در Johns Hopkins Medicine، میگوید اگر بعد از مسابقه از دوندگان ماراتن آزمایش کراتین کیناز گرفته شود، «بیشتر» آنها سطح بالاتری از این آنزیم را نشان خواهند داد. کراتین کیناز یا CK یک نشانگر خونی برای تخریب عضله است.
با این حال، طبق اعلام Centers for Disease Control and Prevention، فقط انجام چند آزمایش CK است که میتواند رابدو را با دقت شناسایی کند. مقدار طبیعی CK بین ۲۰ تا ۲۰۰ U/L است، اما رابدو زمانی تشخیص داده میشود که این عدد به پنج برابر حد بالای طبیعی برسد.
فاین توضیح میدهد: «همیشه مقدار کمی تجزیه عضله وجود دارد؛ دلیلش هم این است که، دستکم در ماراتن، آنقدر از عضلات استفاده میکنید که در مقطعی ممکن است ذخیره انرژی آنها تمام شود.» او اضافه میکند که میتوکندریها ممکن است نتوانند همپای نیاز بدن، ATP یا آدنوزین تریفسفات کافی بسازند؛ همان مادهای که منبع اصلی انرژی برای عملکرد عضله است.
چرا رابدو میتواند خطرناک باشد؟
رابدو زمانی خطرناک میشود که شدت پیدا کند. وقتی بافت عضله تخریب میشود، بدن میتواند موادی را وارد جریان خون کند که برای اندامها آسیبزا هستند؛ از جمله میوگلوبین، پروتئینی که میتواند به کلیهها آسیب بزند، و همچنین مقدار بیش از حد پتاسیم.
به گفته فاین، میوگلوبین میتواند در کلیه «گیر کند» و در سطوح مختلف باعث آسیب کلیوی یا نارسایی کلیه شود. او توضیح میدهد: «این وضعیت میتواند کاملاً شدید باشد، اما معمولاً کمی زمان میبرد تا خودش را نشان دهد.»
با این حال، فاین میگوید سطح بالای پتاسیم احتمالاً خطر بزرگتری از میوگلوبین است. او توضیح میدهد: «وقتی سلولهای عضلانی از هم میپاشند، مقدار بسیار زیادی پتاسیم وارد جریان خون میشود و این پتاسیم میتواند باعث آریتمیهای قلبی شود.» چنین وضعیتی میتواند به نارسایی کلیه منجر شود، چون کلیهها مسئول دفع پتاسیم اضافی هستند، یا حتی به ایست ناگهانی قلبی بینجامد.
او میگوید: «در شرایط طبیعی، اگر این روند آهسته اتفاق بیفتد و کلیههایتان عملکرد مناسبی داشته باشند، پتاسیم را از راه ادرار دفع میکنید و سطح آن در خون هرگز خیلی بالا نمیرود. اما اگر رابدو شدید باشد و مقدار زیادی از عضلات در حال تخریب باشند، ممکن است حجم عظیمی پتاسیم آزاد شود و بدن نتواند آن را با سرعت کافی دفع کند.»
فاین اضافه میکند که علاوه بر آزاد شدن سریع این مواد، رابدو گاهی میتواند به مشکلات دیگری منجر شود که شبیه سپسیس یا حتی نارسایی چنداندامی هستند.
با این وجود، لیلی باروش، پزشک، مدیر کاردیولوژی ورزشی در Johns Hopkins Medicine و خودِ او یک ورزشکار استقامتی، میگوید رابدو علت زمینهای شایعی برای ایست قلبی نیست. اما این وضعیت میتواند بهدلیل اختلالات شدید الکترولیتی، بهویژه پتاسیم بالا، به ریتمهای غیرطبیعی قلب منجر شود. او همچنین توضیح میدهد همانطور که فاین اشاره کرده، نارسایی کلیه و نیز نارسایی سایر اندامها میتواند پیامدهای قلبی ایجاد کند.
دویدن چگونه ممکن است به رابدو منجر شود؟
به گفته باروش، فقط دویدن نیست که میتواند خطر رابدو را افزایش دهد؛ هر نوع ورزش سنگین، بهخصوص رابدومیولیز ناشی از فعالیت شدید، میتواند به عضلات آسیب بزند. فاین نیز میگوید به همین دلیل، مواردی از رابدو در ورزشکاران CrossFit گزارش شده است.
چه ماراتن باشد و چه وزنهبرداری، در موقعیتهایی که فشار تمرین یا مسابقه بسیار بالاست، تجزیه عضله میتواند بهسرعت شدت بگیرد و مشکلساز شود. در مورد دویدن، تمرین معمولاً آسیبهای میکروسکوپی در عضله ایجاد میکند که بعداً ترمیم میشوند و عضله را قویتر میکنند؛ این بخش، نتیجهای مثبت و طبیعی از تمرین است. اما بسیاری از افراد در روز ماراتن فشار بسیار بیشتری به خود وارد میکنند.
باروش میگوید: «در مسابقه، معمولاً با سطح تلاش بسیار بالاتری حرکت میکنید و واقعاً خودتان را تا مرز توانتان هل میدهید.» این موضوع میتواند درباره ورزشکاران در هر سطحی صادق باشد، اما فاین میگوید کسانی که بهاندازه کافی آماده نیستند و در روز مسابقه فشار بسیار شدیدی وارد میکنند، ممکن است بیشتر در معرض خطر باشند.
او توضیح میدهد: «رایجترین دلیل ابتلا به رابدو این است که فرد زیادهروی میکند و بهاندازه کافی تمرین نکرده است.» این جمله لزوماً درباره آپا صدق نمیکند، بلکه صرفاً بهعنوان یک عامل خطر بالقوه برای دوندگان بهطور کلی مطرح میشود.
باروش میگوید کمآبی بدن نیز یک عامل خطر دیگر است. او توضیح میدهد: «اگر کسی دچار کمآبی باشد، مقدار محصولات ناشی از تجزیه عضله که بدن تولید میکند و میتوانند برای کلیهها سمی شوند، واقعاً بالا میرود. بدن نمیتواند سموم را با سرعت کافی دفع کند و این میتواند آسیب بیشتری ایجاد کند.»
در سوی مقابل، به گفته فاین، هیدراته بودن مناسب میتواند به دفع میوگلوبین از کلیهها کمک کند. اما او تأکید میکند که میان کمآبی و پرآبی، تعادلی ظریف وجود دارد: «وقتی در حال دویدن ماراتن هستید، کلیهها از مغز پیامهایی دریافت میکنند که آب را نگه دارند؛ بنابراین اگر مدام آب وارد بدن کنید، آب باعث رقیق شدن سدیم خون میشود و ممکن است دچار هیپوناترمی شوید.»
نکته کلیدی از نظر فاین این است: در مسابقه طولانی یا گرم، بر اساس تشنگی بنوشید و الکترولیت دریافت کنید. کربوهیدراتها نیز ممکن است کمککننده باشند. او میگوید: «بخشی از رابدو ممکن است این باشد که اگر کربوهیدرات و انرژی کافی به بدن نرسانید، نمیتوانید ATP، یعنی همان واحد انرژی لازم برای عملکرد، بسازید و اینجاست که عضله ممکن است شروع به تجزیه کند.»
عامل دیگر برای دوندگان ماراتن، شرایط محیطی است. فاین میگوید: «اگر روز مسابقه مثلاً بهطور خاص گرم باشد، به نظر میرسد این یکی از عوامل خطر مهم است.» در واقع، طبق مطالعهای در Nephron Clinical Practice، در ماراتن نیویورک ۲۰۲۲ شیوع غیرمعمولاً بالایی از رابدومیولیز ناشی از فعالیت شدید گزارش شد؛ ۲۴ مورد. نویسندگان مطالعه این وضعیت را احتمالاً با «گرما و رطوبت خارج از فصل» در روز مسابقه مرتبط دانستند.
فاین همچنین میگوید دوندگان جوانتر ممکن است در واقع در معرض خطر بیشتری برای رابدو باشند؛ احتمالاً چون نسبت به جمعیت مسنتر بیشتر تمایل دارند ریسک کنند، سختتر فشار بیاورند و شاید نشانههای رابدو را نادیده بگیرند.

چه عوامل دیگری میتوانند به رابدو منجر شوند؟
فاین میگوید رابدو میتواند مؤلفه ژنتیکی هم داشته باشد. بنابراین اگر خودتان قبلاً رابدو داشتهاید یا یکی از اعضای خانوادهتان دچار رابدو شده است، ارزش دارد خطر فردی خود را دقیقتر بررسی کنید.
این وضعیت خیلی شایع نیست، اما آزمایشهای ژنتیکی برخی نشانگرها را بررسی میکنند که ممکن است نشان دهد فرد نسبت به رابدو مستعدتر است. فاین توضیح میدهد: «اینطور نیست که بگویید، خب، میخواهم ماراتن بدوم، پس میروم غربالگری ژنتیکی پیش از مسابقه انجام میدهم. اما درباره کسی که ممکن است قبلاً این وضعیت را تجربه کرده باشد، حتی اگر بگوید من CrossFit کار کردم و رابدو گرفتم و حالا میخواهم ماراتن را امتحان کنم، چنین فردی شاید ارزش بررسی داشته باشد.»
در نهایت، باروش میگوید برخی داروها، از جمله استاتینها و بعضی داروهای ضدافسردگی، و همچنین برخی بیماریهای زمینهای مانند بیماری McArdle و دیستروفی عضلانی Duchenne، ممکن است فرد را مستعد رابدو کنند.
نشانههای هشدار که همه دوندگان باید بدانند
متخصصان توافق دارند که تشخیص نشانههای رابدو میتواند دشوار باشد، چون درد و کوفتگی در ماراتن تقریباً اجتنابناپذیر است. با این حال، فاین میگوید درد شدید در عضلاتی که درگیر فعالیت هستند، مثلاً پاها، یک علامت هشدار است؛ همانطور که ضعف و تورم عضلانی نیز باید جدی گرفته شود.
باروش توضیح میدهد: «البته در ماراتن، افراد معمولاً درد عضلانی دارند، اما اگر درد بسیار شدیدتر از معمول یا بسیار شدیدتر از حد انتظار باشد»، باید به آن توجه کرد. او اضافه میکند که درد عضلانی شدید بعد از مسابقه نیز موضوعی است که باید زیر نظر گرفته شود.
نشانه مهم دیگر، رنگ ادرار است. فاین میگوید: «چیزی که ممکن است در مراحل اولیه دیده شود، ادراری بسیار تیره، نارنجی تیره یا به رنگ زنگزدگی است و این همان خروج میوگلوبین است.» او ادامه میدهد: «اگر کسی درد عضلانی دارد و ادرارش نارنجی است، احتمالاً باید برای بررسی مراجعه کند، شاید سرم دریافت کند و سطح CK او در اورژانس بررسی شود.»
طبق اعلام CDC، هرچه زودتر درمان را دریافت کنید، احتمال اینکه بدون اثرات طولانیمدت یا دائمی بر سلامت بهبود پیدا کنید بیشتر است؛ بنابراین اگر به رابدو مشکوک هستید، منتظر نمانید.
در نهایت، موضوع به گوش دادن به بدن برمیگردد. باروش میگوید: «بهویژه ما ورزشکاران استقامتی، برای مسابقه خیلی به خودمان فشار میآوریم، چون هدفهای شخصی، هدف زمانی و چیزهایی از این دست داریم؛ اما همچنان باید به بدنمان گوش بدهیم.» اگر چیزی غیرعادی به نظر میرسد، آن را نادیده نگیرید.
او تأکید میکند: «دویدن ماراتن برای هیچکس راحت نیست، اما اگر عضلاتتان بهطور افراطی دردناک به نظر میرسند یا اگر علائم دیگری شروع میشود، مثلاً مشکلات تنفسی، درد یا مشکل در قفسه سینه و مواردی از این دست که غیرمعمول به نظر میرسند، این نشانههای هشدار را نادیده نگیرید؛ چه مربوط به رابدو باشند و چه به مشکل پزشکی دیگری که در حال شکل گرفتن است.»
منبع: Runner's World

