کمردرد یا درد لگن دارید؟ این عضله کمترشناختهشده را بکشید و تقویت کنید
عضله QL یا مربع کمری در ثبات لگن، تنه و حتی تنفس هنگام دویدن نقش دارد. این راهنما علت تحریک آن، اثرش بر فرم دویدن و حرکات خانگی پیشنهادی فیزیوتراپیستها را توضیح میدهد.

بیشتر دوندهها با عضلات بزرگ و شناختهشدهای مثل چهارسر ران، همسترینگ و سرینیها آشنا هستند؛ اما عضلات کمتر مطرحشدهای هم وجود دارند که میتوانند روی کیفیت دویدن، ثبات بدن و حتی دردهای پایین کمر اثر بگذارند. یکی از آنها عضله Quadratus Lumborum یا به اختصار QL است؛ عضلهای عمقی در تنه که به ستون فقرات کمری و بخش پشتی لگن متصل میشود.
نیکول هاس، PT و DPT، فیزیوتراپیست و بنیانگذار Boulder Physiolab در کلرادو، توضیح میدهد که QL در زندگی روزمره چند نقش دارد: کمک به قوس دادن کمر، خم شدن به پهلو و چرخاندن بالاتنه. هنگام دویدن، به گفته اسپنسر اگنیو، PT و DPT، فیزیوتراپیست در Sword Health و مربی دو در Ascent Endurance Group در ویسکانسین، این عضله بیشتر نقش تثبیتکننده دارد و کمک میکند لگن و تنه در هر گام کنترل شوند.
اگنیو اضافه میکند که QL در تنفس هم نقش کمکی دارد، بهویژه هنگام دم. اگر این عضله سفت، تحریکشده یا زیر فشار بیش از حد باشد، احتمالاً درد را در پایین کمر یا مفاصل ساکروایلیاک حس میکنید؛ مفاصلی که لگن را به بخش پایینی ستون فقرات وصل میکنند. برای پیشگیری و کاهش این ناراحتیها، توصیههای فیزیوتراپیستها درباره علت تحریک QL و راههای آرامکردن آن را در ادامه میخوانید.
چه چیزهایی باعث درد QL میشوند؟
دلایل مختلفی وجود دارد که ممکن است باعث شود QL بهاصطلاح «دادش دربیاید». یکی از علتهای شایع، سفتی فلکسورهای لگن است. بهطور خاص، وقتی عضله پسواس، یعنی فلکسور بزرگ و طنابمانند لگن که از پایین کمر تا جلوی لگن امتداد دارد، کوتاه میشود، میتواند لگن را به سمت تیلت قدامی بکشد؛ یعنی لگن رو به جلو متمایل شود و پایین کمر بیش از حد قوس بردارد.
اگنیو توضیح میدهد که در بسیاری از موارد، همین وضعیت QL را هم میکشد، چون پسواس و QL هر دو به یک گروه از مهرههای بخش پایینی ستون فقرات متصل میشوند. بنابراین سفتی یک ناحیه میتواند فشار مکانیکی بیشتری را به بافتهای مجاور وارد کند.
عامل دیگر، ضعف عضلات سرینی است. هاس میگوید وقتی سرینیها آنقدر قوی نیستند که به حفظ مکانیک خوب دویدن کمک کنند، ممکن است هنگام فرود، زانو به داخل فرو بریزد و لگن سمت مخالف پایین بیفتد. در نتیجه تنه به پهلو خم میشود و میچرخد و این روند در طول زمان فشار بیشتری روی QL میگذارد.
هاس اضافه میکند که دویدن در سرازیری میتواند این مشکل را تشدید کند، چون ممکن است باعث افزایش قوس پایین کمر شود و استرس بیشتری را به QL منتقل کند. یکی دیگر از دلایل تحریک QL، خشکی بخش بالایی پشت است. محدودیت حرکتی در قسمت فوقانی ستون فقرات میتواند کار بیشتری را به QL تحمیل کند.
مشکلات شانهها، لگن و بخش میانی پشت هم میتوانند همین اثر را داشته باشند. به گفته هاس، اگر این نواحی بهدلیل درد یا آسیب، آنطور که باید حرکت نکنند، QL ممکن است تحت فشار اضافی قرار بگیرد. البته در نظر داشته باشید که گاهی QL درد میگیرد چون بار زیادی را که برایش طراحی نشده به دوش میکشد، نه لزوماً چون خود عضله واقعاً کوتاه یا سفت است.
هاس این وضعیت را اینطور توصیف میکند: «بیشتر شبیه این است که QL فقط تحریک شده، چون همه چیز اطرافش فرو ریخته و بار روی آن افتاده است. این عضله بیش از حد کار میکند و قدرش هم کمتر دانسته میشود.»
سفتی QL چه اثری بر دویدن دارد؟
احساس سفتی در QL موضوعی است که ارزش رسیدگی دارد، چون اگر نادیده گرفته شود میتواند به چند مشکل ناخوشایند منجر شود. یکی از مهمترین آنها، بههمخوردن مکانیک دویدن است. همانطور که گفته شد، QL سفت میتواند با کوتاه شدن فلکسورهای لگن همراه باشد و لگن را به تیلت قدامی ببرد؛ وضعیتی که به گفته اگنیو، بالا آمدن زانو را در هر گام کاهش میدهد.
نتیجه این است که، به گفته او، «نمیتوانید به همان اندازه نیرو برای حرکت رو به جلو تولید کنید و هنگام دویدن بیشتر در وضعیت کمر قوسدار قرار میگیرید.» در بسیاری از موارد، این وضعیت همزمان دو پیامد دارد: کاهش عملکرد و افزایش درد کمر.
علاوه بر این، QL سفت میتواند تنفس را هم محدود کند. چون یکی از وظایف این عضله کمک به دم است، وقتی سفت باشد ممکن است نتوانید به همان عمق یا راحتی نفس بکشید. برای دوندهای که به جریان منظم هوا و ثبات تنه نیاز دارد، همین محدودیت کوچک هم میتواند در احساس کلی دویدن اثر بگذارد.
روتین سهمرحلهای برای کاهش درد QL
اگر فکر میکنید QL شما تحریک شده است، اگنیو یک مجموعه سهمرحلهای خانگی پیشنهاد میکند که میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند. اگر دردتان قابلتوجه است و توانایی دویدن شما را محدود میکند، میتوانید این توالی را حتی هر روز انجام دهید.
اگر درد خفیف است، این مجموعه را دو تا سه بار در هفته وارد برنامه خود کنید. در روزهایی که میدوید، رهاسازی میوفاشیال، تیلت لگن و Hip Hike را پیش از پوشیدن کفش و شروع دویدن انجام دهید و بخشهای دیگر را بعد از دویدن اجرا کنید. این ترتیب کمک میکند پیش از دویدن، بدن برای کنترل لگن آمادهتر شود و بعد از تمرین نیز روی تقویت و کشش تکمیلی کار کنید.

مرحله اول: رهاسازی میوفاشیال

اگنیو توضیح میدهد که رهاسازی میوفاشیال میتواند با کاهش حساسیت بافت نرم، پاسخ درد را در QL تحریکشده آرامتر کند. فشار باید قابلتحمل باشد؛ هدف این نیست که درد تیز یا غیرقابلکنترل ایجاد کنید.
روش انجام رهاسازی میوفاشیال
- طاقباز روی زمین دراز بکشید، یا کنار دیوار بایستید، و یک توپ سافتبال، توپ لاکراس یا توپ تریگرپوینت را روی ناحیهای از پایین کمر قرار دهید که احساس سفتی دارد.
- حدود ۳۰ ثانیه فشار وارد کنید و مطمئن شوید در تمام مدت با دیافراگم نفس میکشید؛ یعنی نفسهای عمیق شکمی داشته باشید. سپس جای توپ را تغییر دهید تا بخش دیگری از پایین کمر را که سفت است هدف بگیرد.
- چند بار تکرار کنید و همه نواحی سفت را هدف قرار دهید. این بخش در مجموع باید حدود ۲ تا ۵ دقیقه طول بکشد، یا به اندازه زمانی که در اختیار دارید. اگر فشار توپ کمی ناراحتکننده باشد اشکالی ندارد، اما نباید آنقدر شدید باشد که نتوانید ۳۰ ثانیه آن را تحمل کنید. اگر فشار بیش از حد است، با کم کردن مقدار وزن بدنی که روی توپ میاندازید، فشار را سبکتر کنید.
مرحله دوم: تمرینهای لگن و QL




تیلتهای لگن کمک میکنند هماهنگی و کنترل حرکت لگن را یاد بگیرید تا هنگام دویدن، مکانیک مناسبتری را حفظ کنید. Hip Hike به فعالسازی QL کمک میکند. خم شدن جانبی با کتلبل جریان خون را در عضله افزایش میدهد و این میتواند در روند ترمیم نقش داشته باشد. در نهایت، Suitcase March قدرت، ثبات و درگیری عضله را بیشتر میکند تا QL هنگام دویدن عملکرد بهتری داشته باشد.
تیلت لگن
- طاقباز دراز بکشید، زانوها را خم کنید و کف پاها را روی زمین بگذارید.
- بهصورت متناوب پایین کمر را قوس دهید و سپس پایین کمر را به سمت مت فشار دهید و گرد کنید.
- ۳۰ تکرار انجام دهید.
- سپس تلاش کنید نقطه میانی را پیدا کنید؛ جایی که لگن در وضعیت خنثی قرار دارد. این همان وضعیتی است که میخواهید در حرکات بعدی و هنگام دویدن حفظ کنید.
Hip Hike
- با پای چپ روی پله بایستید و پای راست را از لبه پله آویزان نگه دارید.
- بدون خم کردن زانوی چپ، لگن سمت راست را از لبه پله پایین بیندازید.
- سپس آن را دوباره به وضعیت همسطح برگردانید.
- ۱۲ تا ۱۵ تکرار انجام دهید.
- سمت را عوض کنید و تکرار کنید. در مجموع ۲ ست انجام دهید.
خم شدن جانبی با کتلبل
- صاف بایستید و یک کتلبل سنگین را در دست راست نگه دارید. میتوانید از دمبل، وزنه آزاد دیگر یا یک وسیله سنگین خانگی هم استفاده کنید.
- به سمت چپ خم شوید.
- با حفظ سفتی و کنترل در تنه، کتلبل را دوباره بالا بکشید و به وضعیت خنثی برگردید. مطمئن شوید حرکت فقط خم شدن جانبی است؛ نچرخید و به عقب متمایل نشوید.
- ۱۲ تا ۱۵ تکرار انجام دهید.
- سمت را عوض کنید و تکرار کنید. در مجموع ۲ ست انجام دهید. اگر نمیتوانید ۱۲ تکرار را انجام دهید، وزنه سبکتری انتخاب کنید که اجازه دهد به حداقل ۱۲ تکرار برسید.
Suitcase March
- صاف بایستید و یک کتلبل سنگین را در دست راست نگه دارید. باز هم میتوانید از دمبل، وزنه آزاد دیگر یا وسیله سنگین خانگی استفاده کنید.
- آهسته قدمرو انجام دهید؛ یک پا را بالا بیاورید تا ران موازی زمین شود، سپس همان پا را روی زمین بگذارید و حرکت را با سمت دیگر تکرار کنید. هنگام اجرای قدمرو، سعی کنید لگن را ثابت نگه دارید.
- برای هر سمت ۱۲ تکرار انجام دهید. در مجموع ۲ ست انجام دهید. اگر فضا دارید، هنگام قدمرو به جلو حرکت کنید؛ در غیر این صورت، درجا قدمرو بزنید.
مرحله سوم: کشش QL

با کشش لانج نیمهزانو همراه با خم شدن جانبی، میتوانید هم QL و هم فلکسورهای سفت لگن را طولانیتر کنید. این حرکت یک کشش دوکاره است و اگر با کنترل لگن انجام شود، هم پهلوی تنه و هم جلوی لگن را هدف میگیرد.
خم شدن جانبی در وضعیت نیمهزانو
- در وضعیت لانج نیمهزانو قرار بگیرید؛ پای راست و زانوی چپ محکم روی زمین باشند و هر دو زانو ۹۰ درجه خم شوند.
- دست چپ را بالای سر ببرید و به سمت راست خم شوید. لگن را در وضعیت خنثی نگه دارید. باید کششی ملایم را در جلوی لگن چپ و در پهلوی چپ تنه احساس کنید.
- ۳۰ تا ۶۰ ثانیه نگه دارید.
- سمت را عوض کنید و تکرار کنید. چند دور انجام دهید تا در مجموع برای هر سمت حدود ۲ دقیقه کشش داشته باشید.
راههای بیشتر برای کشش QL



این حرکات را روزانه یا چند بار در روز انجام دهید تا پایین کمر را متحرکتر کنید. میتوانید آنها را قبل یا بعد از دویدن اجرا کنید. نکته مهم این است که اگر درد QL بعد از کشش بیشتر میشود، یا درد QL کمی بعد از کشش دوباره برمیگردد، به گفته هاس احتمالاً کشش راهحل شما نیست و باید انجام آن را متوقف کنید.
حرکت کودک با کشش جانبی
- در وضعیت چهار دستوپا شروع کنید؛ شانهها بالای مچها و زانوها زیر لگن باشند. پاها را به هم نزدیک کنید تا با هم تماس داشته باشند.
- در حالی که پشت را صاف نگه داشتهاید، لگن را به سمت پاشنهها عقب ببرید. وقتی در پشت، لگن یا کنار بدن کشش احساس کردید، مکث کنید. این وضعیت شروع است.
- دستها را جلوی بدن ببرید، تنه را روی رانها و سر را روی مت قرار دهید. به اندازه یک نفس نگه دارید.
- سپس دستها را به سمت چپ ببرید. باید در پایین کمر راست کشش احساس کنید. ۱۰ تا ۱۵ ثانیه نگه دارید.
- دستها را به سمت راست ببرید تا پایین کمر چپ کشیده شود. ۱۰ تا ۱۵ ثانیه نگه دارید.
حرکت کودک پویا
- در وضعیت چهار دستوپا شروع کنید؛ شانهها بالای مچها و زانوها زیر لگن باشند. پاها را به هم نزدیک کنید تا با هم تماس داشته باشند.
- در حالی که پشت را صاف نگه داشتهاید، لگن را به سمت پاشنهها عقب ببرید. وقتی در پشت، لگن یا کنار بدن کشش احساس کردید، مکث کنید. این وضعیت شروع است.
- حالا دست چپ را فعالانه به زمین فشار دهید و همزمان دست راست را از زیر بغل چپ عبور دهید؛ حرکتی شبیه Thread the Needle. باید در پایین کمر راست کشش احساس کنید.
- چند ثانیه نگه دارید، سپس به وضعیت شروع برگردید.
- چند بار تکرار کنید تا احساس کنید پایین کمر راست آزادتر شده است.
- سمت را عوض کنید و برای کشش پایین کمر چپ تکرار کنید.
موبیلیتی پویای QL همراه با لگن ۹۰/۹۰
- نشسته شروع کنید؛ زانوها ۹۰ درجه خم و کف پاها روی زمین باشد.
- ساق راست را روی زمین و جلوی بدن قرار دهید و ساق چپ را در کنار بدن روی زمین بگذارید، در حالی که زانوها همچنان ۹۰ درجه خم هستند.
- دست راست را روی زمین، جلوی زانوی راست بگذارید و دست چپ را روی لگن چپ قرار دهید. این وضعیت شروع است.
- از طریق دست راست به زمین فشار بدهید و همزمان دست چپ را از زیر بغل راست عبور دهید؛ حرکتی شبیه Thread the Needle. باید در پایین کمر چپ کشش احساس کنید.
- چند ثانیه نگه دارید، سپس به وضعیت شروع برگردید.
- چند بار تکرار کنید تا احساس کنید پایین کمر چپ آزادتر شده است.
- سمت را عوض کنید و برای کشش پایین کمر چپ تکرار کنید.
تمرینهای سرینی و مرکزی برای کاهش درد QL
برای شروع، روزانه یک ست از این حرکات را انجام دهید تا بدن شما الگوهای عصبیعضلانی را یاد بگیرد؛ یعنی مغز و عضلات بهتر یاد بگیرند در زمان مناسب با هم کار کنند. البته یک نکته مهم وجود دارد: اگر احساس کوفتگی یا درد عضلانی دارید، یک روز را استراحت کنید و انجام حرکات را عقب بیندازید.
بعد از حدود شش هفته، این حرکات را دو تا سه بار در هفته بهعنوان بخشی از برنامه منظم تمرین قدرتی خود انجام دهید. هدف فقط قویتر شدن نیست؛ هدف این است که لگن، تنه و سرینیها هنگام دویدن هماهنگتر عمل کنند و بار اضافی روی QL کم شود.
کلمشل ایستاده

این تمرین سرینیها را هدف میگیرد و روی کنترل لگن در الگویی کار میکند که به دویدن شباهت دارد. آن را فرصتی برای تمرین استفاده درست از عضلات سرینی در فرم دویدن بدانید؛ چیزی که کمک میکند فشاری که بهدلیل ضعف سرینیها روی QL افتاده، کمتر شود.
روش انجام
- پشت به دیوار بایستید، چند قدم به جلو بردارید و روی پای چپ تعادل بگیرید. پای راست را بالا بیاورید، زانو را خم کنید و کف پا را روی دیوار پشت سر قرار دهید. کمی از مفصل لگن به جلو خم شوید و پشت را صاف نگه دارید. اگر لازم است برای تعادل، دست راست را روی پشت یک صندلی یا وسیله محکم دیگر بگذارید. برای حمایت به دیوار تکیه ندهید؛ وزن باید روی پای ایستاده باشد. این وضعیت شروع است.
- پای بالا آمده را به بیرون بچرخانید تا مثل صدف «باز» شود، بدون اینکه پای ایستاده به داخل فرو بریزد. هنگام حرکت دادن پای بالا آمده، روی همسطح نگه داشتن لگن تمرکز کنید.
- تا جایی که میتوانید بدون از دست دادن فرم، تکرار انجام دهید. هدف حداقل ۶ تکرار در مجموع است.
برد داگ با کش

این تمرین میتواند ثبات مرکزی بدن را بهتر کند و سرینیها را تقویت کند؛ نتیجه آن، مکانیک دویدن بهتر و فشار کمتر روی QL است. برای انجام آن به یک کش مقاومتی بلند و حلقهای نیاز دارید.
روش انجام
- از وضعیت چهار دستوپا شروع کنید، یک سر کش را دور پای چپ بیندازید و آن را با دست راست نگه دارید. کش باید بهصورت مورب از زیر بدن عبور کند.
- بهآرامی و همزمان دست راست و پای چپ را دراز کنید تا هر دو اندام به سمت بیرون کشیده شوند و ستون فقرات طولانیتر شود. شانهها و لگن را رو به زمین و صاف نگه دارید و میانتنه را سفت کنید، در حالی که پشت صاف است.
- به وضعیت چهار دستوپا برگردید.
- تا جایی که میتوانید بدون از دست دادن فرم، تکرار انجام دهید. هدف حداقل ۶ تکرار در مجموع است.
- سپس سمت را عوض کنید.
چه زمانی باید به فیزیوتراپیست مراجعه کنید؟
گاهی با وجود تمام تلاشهای خانگی برای آرام کردن QL تحریکشده، بهتر است توسط فیزیوتراپیست ارزیابی شوید. هاس توصیه میکند اگر حرکات کششی و تقویتی بالا را امتحان کردید و بعد از حدود دو هفته بهبودی ندیدید، برای مراجعه به فیزیوتراپیست وقت بگیرید.
اگنیو هم پیشنهاد میکند اگر درد آنقدر زیاد است که دویدن شما را محدود میکند، توسط فیزیوتراپیست ارزیابی شوید. او توضیح میدهد که در چنین شرایطی، مراجعه زودتر میتواند کمک کند درد پیش از ایجاد مشکلات بیشتر کنترل شود. این توصیه جایگزین تشخیص پزشکی نیست؛ اگر درد شدید، پیشرونده، همراه با علائم غیرمعمول یا نگرانکننده دارید، ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازید.
منبع: Runner's World


