واقعاً هر چند وقت یک‌بار باید کفش دویدن را عوض کرد؟

برای هر دونده‌ای بالاخره این پرسش پیش می‌آید: کفش دویدن واقعاً چقدر عمر می‌کند؟ کنار گذاشتن یک جفت کفش محبوب هیچ‌وقت ساده نیست؛ همان جفتی که کف پا را نرم و راحت نگه می‌داشت، دویدن‌ها را لذت‌بخش‌تر می‌کرد و با هر قدم حس جهشی خوشایند می‌داد؛ تا وقتی که دیگر این کار را نمی‌کند.

واقعیت این است که هیچ کفشی برای همیشه دوام نمی‌آورد. از لحظه‌ای که جعبه را باز می‌کنید و بوی کفش نو را حس می‌کنید، تا روزی که برای آخرین بار آن را از پا درمی‌آورید، عوامل زیادی تعیین می‌کنند که یک جفت کفش دویدن تا چه زمانی قابل اتکا بماند.

کفش دویدن چقدر عمر می‌کند؟

به گفته گرگ وایخ، مدیر و متخصص فیت کفش در فروشگاه In Motion Running در بولدر، کلرادو، عمر مفید کفش دویدن بهتر است با مسافت سنجیده شود، نه با ماه و سال. او بازه معمول را حداقل حدود ۴۸۰ کیلومتر (۳۰۰ مایل) و حداکثر حدود ۸۰۰ کیلومتر (۵۰۰ مایل) می‌داند. وایخ می‌گوید: «اگر بخواهم برای بیشتر کفش‌ها یک عدد بدهم، حدود ۶۴۰ کیلومتر (۴۰۰ مایل) است؛ اما عوامل زیادی در این موضوع دخیل‌اند.»

بخشی از این عوامل به عادت‌های فردی دونده برمی‌گردد؛ از الگوی گام‌برداری و نوع سطحی که معمولاً روی آن می‌دود، تا دمای محیط‌هایی که در آن‌ها تمرین می‌کند. همه این موارد میزان فشار، ساییدگی و فرسودگی کفش را تغییر می‌دهند. نکته‌ای که بسیاری فراموش می‌کنند این است که کفش دویدن وقتی برای کارهایی غیر از دویدن استفاده می‌شود، سریع‌تر افت می‌کند. رفتن به خرید، بردن سگ برای پیاده‌روی، یا پوشیدن همان کفش برای انجام کارهای روزمره، همگی به مجموع استهلاک کفش اضافه می‌کنند.

وایخ این فرایند را به فرسوده شدن کمک‌فنرهای خودرو تشبیه می‌کند. او توضیح می‌دهد: «هر بار که پای شما با آن کفش دویدن به زمین برخورد می‌کند، لایه میانی کفش یا همان میدسول فشرده می‌شود. بالاخره زمانی می‌رسد که دیگر مثل قبل به حالت اولیه برنمی‌گردد.» به بیان ساده‌تر، حتی اگر ظاهر کفش هنوز قابل قبول باشد، افت خاصیت برگشت‌پذیری و ضربه‌گیری می‌تواند کارایی آن را پایین بیاورد.

ساختار و «فناوری» کفش‌های دویدن در طول سال‌ها مدام تغییر کرده است؛ از فوم‌های سبک‌تر و میدسول‌های حجیم‌تر گرفته تا صفحات فیبر کربن. بنابراین ممکن است برخی کفش‌ها عمری کوتاه‌تر از بازه رایج ۴۸۰ تا ۸۰۰ کیلومتر داشته باشند و برخی مدل‌ها بتوانند بیشتر دوام بیاورند. سیکا هنری، ورزشکار سه‌گانه مستقر در ویرجینیا، می‌گوید با انتخاب کفش‌هایی که میدسول قوی‌تر و حجیم‌تری دارند، نتیجه بهتری گرفته است: «به نظرم کفش‌های محکم‌تر با زیره‌های ضخیم، خیلی بیشتر از کفش‌های سبک با ارتفاع کمتر کفی دوام می‌آورند. من معمولاً هفته‌ای ۴۸ تا ۶۴ کیلومتر (۳۰ تا ۴۰ مایل) می‌دوم.»

میانگین مسافت هفتگی دونده نقش بزرگی در این دارد که یک جفت کفش تا چه مدت دوام بیاورد. برای مثال، یک دونده ماراتن که در دوره تمرین هفته‌ای حدود ۸۰ کیلومتر (۵۰ مایل) می‌دود، احتمالاً باید زودتر از بسیاری افراد کفش خود را عوض کند. برای اینکه مشتریان بدانند کفششان چقدر مسافت طی کرده، وایخ به آن‌ها پیشنهاد می‌کند تاریخ خرید کفش را در تقویم، دفترچه تمرین، تلفن همراه یا کامپیوتر ثبت کنند.

او مثال می‌زند: «فرض کنید کسی هفته‌ای حدود ۱۶ کیلومتر (۱۰ مایل) می‌دود. اگر آن کفش را یک کفش ۶۴۰ کیلومتری یا ۴۰۰ مایلی بدانم، به او می‌گویم تا هفته ۳۵ پیش برود؛ یعنی حدود ۵۶۰ کیلومتر یا ۳۵۰ مایل. بعد برای همان زمان در گوشی‌اش یادآور بگذارد تا بداند به‌زودی موعد خرید یک جفت کفش جدید می‌رسد.» در تصویر همراه این بخش نیز همان مدل کفش در دو رنگ مقایسه شده است: کفش بالایی پس از تمرین ماراتن استفاده شده و کفش پایینی کاملاً نو است.

از کجا بفهمیم وقت خرید کفش جدید رسیده است؟

اگر مسافت طی‌شده با کفش فعلی‌تان را ثبت نکرده‌اید، هنری پیشنهاد می‌کند ظاهر کفش را از بالا تا پایین بررسی کنید. ببینید آیا رویه مشبک کفش سوراخ شده یا در حال سوراخ شدن است، فوم میدسول خوابیده، خالی یا کج‌وکوله به نظر می‌رسد، یا آج‌هایی که زمانی چسبندگی خوبی داشتند کم‌کم محو شده‌اند.

او می‌گوید: «یکی از نشانه‌های واضح فرسوده شدن کفش دویدن این است که طرح یا الگوی زیره بیرونی شروع به ناپدید شدن کند. این اتفاق معمولاً در همه کفش‌های من در یک نقطه مشابه رخ می‌دهد؛ زیره‌ها در لبه بیرونی نازک می‌شوند، چون من بیش‌پرونیشن دارم.» بیش‌پرونیشن یعنی پا هنگام فرود بیش از حد به سمت داخل می‌چرخد و همین می‌تواند الگوی ساییدگی کفش را قابل پیش‌بینی‌تر کند.

هنری علاوه بر بررسی وضعیت خود کفش، توصیه می‌کند به حس بدن در حین دویدن و پس از آن هم توجه کنید. او می‌گوید: «وقتی شروع می‌کنم به احساس درد و کوفتگی در زانوها و لگن، این برای من یک علامت هشدار است که احتمالاً کفش‌هایم باید عوض شوند.» البته چنین دردهایی می‌توانند علت‌های مختلفی داشته باشند، اما اگر هم‌زمان با فرسودگی کفش ظاهر شوند، ارزش دارد کفش را جدی‌تر بررسی کنید.

ترفندهایی برای افزایش عمر کفش دویدن

از نظر عملکرد ورزشی و پیشگیری از آسیب، بهتر است دونده‌ها کفشی را که از دوران اوج خود عبور کرده، مدت زیادی استفاده نکنند. وقتی کفش دیگر ضربه‌گیری، ثبات و چسبندگی سابق را ندارد، ادامه استفاده از آن می‌تواند فشار بیشتری به پاها و مفاصل وارد کند.

با این حال، همه دوست دارند از تجهیزاتی که برایشان هزینه کرده‌اند بیشترین استفاده را ببرند. اگر صادق باشیم، کنار گذاشتن کفشی که با آن خاطره‌های خوب دویدن ساخته‌ایم هم سخت است. برای همین چند راه ساده وجود دارد که می‌تواند کمک کند کفش‌های محبوبتان کمی بیشتر دوام بیاورند، بدون اینکه بی‌دلیل از کفشی کاملاً فرسوده استفاده کنید.

برای فعالیت‌های مختلف کفش جداگانه داشته باشید

برای افزایش عمر یک جفت کفش خوب، آن را برای دویدن استفاده کنید؛ و فقط برای دویدن. اگر برای تمرین‌های قدرتی یا کلاس‌های کیک‌بوکسینگ به باشگاه می‌روید، بهتر است کفش کراس‌ترینینگ داشته باشید؛ کفشی که برای فعالیت‌هایی با حرکت‌های جانبی مناسب‌تر طراحی شده است. کفش دویدن معمولاً برای حرکت رو به جلو بهینه می‌شود و استفاده از آن در تمرین‌هایی با تغییر جهت‌های تند، می‌تواند فرسودگی آن را بیشتر کند.

هنری حتی یک قدم جلوتر می‌رود و چند جفت کفش جداگانه دارد تا هرکدام را برای نوع خاصی از دویدن استفاده کند. او می‌گوید: «چرخاندن منظم کفش‌هایی که با آن‌ها می‌دوم، بسته به سطح مسیر، مسافت و نوع تمرین، به افزایش طول عمرشان کمک می‌کند. وقتی هر روز با همان یک جفت کفش می‌دویدم، باید مرتب آن‌ها را عوض می‌کردم. حالا که کفش‌هایم را به‌صورت ثابت در چرخش نگه می‌دارم، خیلی بیشتر دوام می‌آورند.»

این عادت فقط باعث نمی‌شود کفش‌ها مدت بیشتری تازه و قابل استفاده بمانند؛ چرخاندن چند جفت کفش مختلف در تمرین، در پژوهش‌ها نیز به‌عنوان عادتی مطرح شده که می‌تواند به پیشگیری از آسیب‌های مرتبط با دویدن در ورزشکاران کمک کند. دلیل احتمالی این است که هر کفش فشار را کمی متفاوت توزیع می‌کند و بدن همیشه در معرض یک الگوی تکراری کاملاً یکسان قرار نمی‌گیرد.

از متخصص کمک بگیرید تا کفش مناسب خودتان را پیدا کنید

وقتی به یک فروشگاه تخصصی دویدن مراجعه می‌کنید، تجربه خرید کفش بهتر است شامل کمک گرفتن از فردی آگاه باشد؛ کسی که بتواند بر اساس مجموعه‌ای از ویژگی‌ها تشخیص دهد کدام جفت برای شما مناسب‌تر است. این ارزیابی می‌تواند از اندازه‌گیری سایز پا و ارتفاع قوس کف پا شروع شود و تا بررسی الگوی گام‌برداری یا gait analysis ادامه پیدا کند.

وایخ توضیح می‌دهد: «راستای بدن و نحوه قرارگیری پای مشتری ارتباط زیادی با دوام آن کفش برای او دارد. مثلاً اگر کسی که بیش‌پرونیشن دارد، کفش خنثی بپوشد، دوام آن کفش به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرد؛ چون خیلی سریع‌تر قسمت شست پا یا سمت قوس داخلی کفش را فرسوده می‌کند.» بنابراین مناسب بودن کفش فقط به راحتی لحظه خرید محدود نیست؛ اگر کفش با مکانیک پای شما سازگار نباشد، ممکن است زودتر هم از بین برود.

از کفش‌ها خوب مراقبت کنید

کفش دویدن نیازی به مراقبت وسواس‌گونه ندارد، اما کمی دقت در نحوه استفاده، نگهداری و ذخیره کردن آن می‌تواند اثر قابل توجهی بر دوامش بگذارد. وایخ تأکید می‌کند که ماندن کفش برای مدت طولانی در دماهای بسیار شدید، اغلب می‌تواند باعث شود کفش زودتر از موعد از کار بیفتد.

او می‌گوید: «بعضی‌ها کفش‌هایشان را در یک روز ۱۰۰ درجه فارنهایتی، یعنی حدود ۳۸ درجه سانتی‌گراد، داخل صندوق عقب داغ ماشین جا می‌گذارند و کفششان فقط بعد از حدود ۴۰۰ کیلومتر (۲۵۰ مایل) له و بی‌جان می‌شود. مراقبت درست از کفش عامل بسیار بزرگی در دوام آن است.» بنابراین بهتر است کفش را در فضای خشک، معتدل و دور از گرمای شدید نگه دارید و اجازه دهید پس از دویدن، به‌ویژه در روزهای بارانی یا عرق‌کرده، به‌خوبی خشک شود.

Cr: Runner's World